Podajesz yerba mate do kubka i zastanawiasz się, czy napar może zwiększać ryzyko raka? Sama yerba pita w umiarkowanej temperaturze nie została uznana za rakotwórczą, ale ocena zmienia się, gdy napój jest bardzo gorący albo pojawiają się pytania o zanieczyszczenia z procesu suszenia.

Największe znaczenie ma temperatura naparu, choć skład suszu też budzi pytania
- Umiarkowanie ciepła mate: jej rakotwórczość nie została sklasyfikowana z powodu niewystarczających dowodów.
- Bardzo gorące napoje: picie ich powyżej 65°C zaliczono do grupy 2A, czyli czynników prawdopodobnie rakotwórczych dla ludzi.
- Grupa 3 nie oznacza „bezpieczna”: oznacza, że dostępne dane nie pozwalają sklasyfikować napoju.
- Suszenie dymem: może wiązać się z obecnością wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w suszu.
- Praktyczny wybór: odstaw napar, aż przestanie parzyć i da się go pić bez dyskomfortu.
W klasyfikacji IARC ryzyko dotyczy temperatury napoju
Najważniejsze rozróżnienie przebiega między naparem z mate a napojem pitym bardzo gorącym. W monografii Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem napoje spożywane w temperaturze powyżej 65°C uznano za prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi, głównie w odniesieniu do raka przełyku.
Jednocześnie IARC zaklasyfikowała mate, która nie jest bardzo gorąca, do grupy 3. Oznacza to brak wystarczających danych do oceny jej rakotwórczości, a nie dowód, że każdy napar i sposób jego produkcji są wolne od ryzyka. Uważam, że właśnie ten skrót myślowy najłatwiej wypacza sens klasyfikacji.
65°C to granica użyta w badaniach, a nie test smaku
Temperatury napoju zwykle nie da się wiarygodnie ocenić po samym wyglądzie ani po czasie od zalania. Woda używana do przygotowania może być gorętsza niż płyn, który ostatecznie trafia do ust, a szybkość stygnięcia zależy między innymi od ilości naparu i naczynia.
Praktycznie: nie pij mate od razu po zalaniu wrzątkiem. Odczekaj, aż napar będzie wyraźnie ciepły, a nie parzący; jeśli chcesz trzymać się progu z klasyfikacji, zmierz temperaturę termometrem kuchennym. To właśnie temperatura podczas picia, nie sama temperatura wody z czajnika, jest istotna.
Suszenie dymem może dodawać do naparu inne zanieczyszczenia
Temperatura nie wyczerpuje tematu. W suszu i naparach badano wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, czyli związki powstające między innymi podczas niepełnego spalania. Mogą trafiać do liści w procesie suszenia z udziałem dymu, ale ich poziom nie jest jednakowy w każdej próbce.
W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Environmental Science & Technology” oznaczono te związki w próbkach z różnych marek, partii i metod przetwarzania. W próbkach z lat 2008 i 2010 mediany sumy badanych WWA wynosiły odpowiednio 1500 ng/g i 1090 ng/g, a najniższy poziom benzo[a]pirenu wśród analizowanych próbek z 2010 roku stwierdzono w produkcie suszonym bez kontaktu z dymem. Wyniki nie mówią, ile WWA zawiera każda yerba dostępna obecnie w sklepie, ale pokazują, że sposób produkcji może wpływać na skład suszu. Badanie o wpływie marki, partii i metody przetwarzania na zawartość WWA nie pozwala więc sprowadzić ryzyka do samej temperatury.
Objawy po gorącym naparze i wybór produktu wymagają różnych reakcji
Jednorazowe wypicie gorącego naparu nie oznacza rozpoznania nowotworu ani nie pozwala określić indywidualnego ryzyka. Inaczej należy potraktować nawracające dolegliwości przy przełykaniu, ból lub pieczenie, które nie ustępują, albo inne utrzymujące się objawy: skonsultuj je z lekarzem, zamiast próbować oceniać ich przyczynę na podstawie samej informacji o mate.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Napar parzy przy pierwszym łyku | Jest zbyt gorący do komfortowego picia; regularne narażanie przełyku na bardzo wysoką temperaturę budzi obawy. | Odczekaj, wymieszaj i w razie wątpliwości zmierz temperaturę. |
| Na opakowaniu brak informacji o suszeniu | Nie da się na tej podstawie ustalić zawartości WWA w konkretnej partii. | Nie traktuj samej etykiety jako dowodu braku zanieczyszczeń; wybierz produkt z przejrzystą informacją o metodzie produkcji, jeśli jest dostępna. |
| Utrzymują się problemy z przełykaniem lub ból | Objawów nie można przypisać yerba mate bez badania. | Skontaktuj się z lekarzem, szczególnie gdy dolegliwości nawracają lub się nasilają. |
Co zmienić przy codziennym piciu mate
Jeśli pijesz yerbę regularnie, zacznij od prostego nawyku: nie popijaj naparu, gdy nadal parzy. Wybór suszu o metodzie suszenia bez dymu może ograniczyć ekspozycję na część WWA, lecz dostępne wyniki nie pozwalają zagwarantować, że dowolny produkt opisany jako „bez dymu” będzie miał określony, niski poziom tych związków.
Najrozsądniejszy wniosek jest więc dwuetapowy: unikaj bardzo gorących łyków, a informacje o przetwarzaniu suszu traktuj jako dodatkową wskazówkę, nie certyfikat bezpieczeństwa. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza; przy utrzymujących się objawach skonsultuj się ze specjalistą.
